Bệnh Newcastle, còn được người chăn nuôi gọi là bệnh gà rù hay bệnh Dịch tả gà, là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất trên đàn gà. Bệnh có khả năng lây lan rất nhanh, gây thiệt hại lớn về tỷ lệ hao hụt, năng suất và hiệu quả chăn nuôi nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Bệnh có thể xuất hiện ở mọi giống gà và mọi lứa tuổi, từ gà thịt, gà đẻ đến gà giống. Trong những ổ dịch do chủng virus độc lực cao gây ra, tỷ lệ mắc bệnh có thể lên đến 100% và tỷ lệ chết rất cao.
1. Bệnh Newcastle ở gà là gì?
Newcastle là bệnh truyền nhiễm do virus Newcastle Disease Virus (NDV) gây ra. Đây là virus thuộc họ Paramyxoviridae, có khả năng gây bệnh trên nhiều loài gia cầm như gà, vịt, ngan, ngỗng, chim cảnh…
Virus Newcastle thường tấn công đồng thời nhiều cơ quan trong cơ thể như:
- Hệ hô hấp
- Hệ tiêu hóa
- Hệ thần kinh
- Hệ sinh sản
Chính vì vậy, biểu hiện lâm sàng của bệnh thường rất đa dạng và dễ nhầm lẫn với một số bệnh truyền nhiễm khác nếu không được chẩn đoán chính xác.
2. Nguyên nhân gây bệnh Newcastle ở gà
Bệnh Newcastle xuất hiện khi virus xâm nhập vào cơ thể gà và phát triển mạnh trong điều kiện sức đề kháng đàn suy giảm hoặc công tác an toàn sinh học chưa được thực hiện tốt.
Lây lan từ gà bệnh và gà mang mầm bệnh
Nguồn lây quan trọng nhất là những con đang mắc bệnh hoặc mang virus trong cơ thể.
Virus được đào thải ra môi trường qua:
- Dịch mũi
- Dịch hô hấp
- Phân
- Nước uống
- Chất độn chuồng
Từ đó lây lan nhanh sang các cá thể khỏe mạnh trong đàn.
Lây truyền qua môi trường và dụng cụ chăn nuôi
Virus Newcastle có thể tồn tại trong môi trường chuồng nuôi, trên dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển hoặc quần áo người chăm sóc.
Nếu công tác vệ sinh và sát trùng không được thực hiện thường xuyên, nguy cơ lây lan bệnh sẽ tăng đáng kể.
Chưa tiêm vaccine hoặc tiêm phòng không đầy đủ
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến đàn gà dễ mắc Newcastle.
Những đàn không được tiêm phòng đúng lịch hoặc khả năng đáp ứng miễn dịch kém thường có nguy cơ bùng phát dịch cao hơn.
Stress và điều kiện nuôi dưỡng bất lợi
Một số yếu tố có thể làm giảm sức đề kháng của đàn như:
- Thời tiết thay đổi đột ngột
- Mật độ nuôi quá cao
- Vận chuyển
- Thiếu dinh dưỡng
- Nhiễm các bệnh khác
Những yếu tố này tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển và gây bệnh.
3. Triệu chứng bệnh Newcastle ở gà
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 – 7 ngày, tùy thuộc độc lực virus và sức khỏe của đàn.
Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều thể khác nhau.
Thể quá cấp tính
Đây là thể bệnh nguy hiểm nhất và thường xuất hiện ở đầu ổ dịch.
Gà bệnh có biểu hiện:
- Sốt cao
- Ủ rũ
- Xù lông
- Bỏ ăn đột ngột
- Thở gấp
Nhiều trường hợp gà chết rất nhanh chỉ sau vài giờ mà chưa kịp xuất hiện đầy đủ triệu chứng lâm sàng.
Tỷ lệ chết có thể tăng rất nhanh trong thời gian ngắn.
Thể cấp tính
Đây là thể bệnh thường gặp nhất trong thực tế chăn nuôi.
Gà bệnh thường có biểu hiện:
- Sốt cao 42,5 – 43°C
- Bỏ ăn
- Tiêu chảy phân xanh
- Uống nhiều nước
- Hen, thở Khò khè
- Chảy nước mũi
Khi bệnh tiến triển nặng hơn, gà bắt đầu xuất hiện các triệu chứng thần kinh như:
- Nghẹo đầu
- Đi vòng tròn
- Co giật
- Mất thăng bằng
- Mổ không trúng thức ăn
Đối với gà đẻ, bệnh làm giảm sản lượng trứng rõ rệt, chất lượng vỏ trứng kém và xuất hiện nhiều trứng dị hình.
Thể mãn tính
Thường gặp ở cuối ổ dịch hoặc trên những con sống sót sau giai đoạn cấp tính.
Biểu hiện chủ yếu là:
- Nghẹo cổ kéo dài
- Đi đứng không vững
- Co giật
- Chậm lớn
- Giảm ăn
Nhiều trường hợp gà chết do không thể ăn uống bình thường vì tổn thương thần kinh kéo dài.
4. Bệnh tích thường gặp
Khi mổ khám gà mắc Newcastle, có thể quan sát thấy nhiều tổn thương đặc trưng.
Bệnh tích đường hô hấp
Thường gặp:
- Khí quản viêm
- Xuất huyết khí quản
- Dịch nhầy trong xoang mũi
- Viêm thanh quản
Đây là nguyên nhân gây ra các biểu hiện khó thở và khò khè trên gà bệnh.
Bệnh tích đường tiêu hóa
Đây là nhóm bệnh tích đặc trưng nhất của Newcastle.
Có thể thấy:
- Xuất huyết dạ dày tuyến
- Xuất huyết dạ dày cơ
- Xuất huyết ruột non
- Viêm loét hạch lympho manh tràng dạng cúc áo
Những tổn thương này giúp phân biệt Newcastle với nhiều bệnh hô hấp khác trên gia cầm.
Bệnh tích cơ quan sinh sản và thần kinh
Ngoài ra còn có thể gặp:
- Buồng trứng xuất huyết
- Teo trứng
- Viêm não
- Xuất huyết não
Đặc biệt trên gà đẻ, các tổn thương buồng trứng thường liên quan trực tiếp đến hiện tượng giảm đẻ.
5. Hậu quả của bệnh Newcastle
Newcastle là một trong những bệnh gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng nhất trong chăn nuôi gia cầm.
Tăng tỷ lệ chết trong đàn
Ở những ổ dịch do chủng virus độc lực cao gây ra, tỷ lệ chết có thể rất lớn nếu không được phát hiện sớm.
Giảm năng suất chăn nuôi
Gà bệnh thường:
- Giảm ăn
- Chậm lớn
- Giảm tăng trọng
Đối với gà đẻ còn làm giảm sản lượng và chất lượng trứng trong thời gian dài.
Suy giảm miễn dịch và phát sinh bệnh kế phát
Khi mắc Newcastle, sức khỏe đàn suy giảm rõ rệt, tạo điều kiện cho các bệnh kế phát do vi khuẩn hoặc các tác nhân cơ hội khác phát triển mạnh hơn.
6. Cách xử lý bệnh Newcastle ở gà
Do Newcastle là bệnh do virus gây ra nên hiện nay không có kháng sinh đặc trị virus. Việc xử lý chủ yếu tập trung vào hỗ trợ miễn dịch, giảm tỷ lệ chết và kiểm soát các bệnh kế phát.
Nhắc lại vaccine
Khi phát hiện bệnh cần:
- Nhắc lại vaccine Newcastle cho toàn đàn để dập dịch
- Tăng cường vệ sinh chuồng trại bằng thuốc sát trùng MEBI-IODINE hoặc CLEAR hoặc SEPTIC
Nhằm hạn chế nguy cơ lây lan sang các đàn khác.
Hỗ trợ miễn dịch và nâng cao sức đề kháng
Sử dụng kháng thể để tăng miễn dịch cho toàn đàn với liều gấp đôi trong 5-7 ngày.
Giúp hỗ trợ tăng cường miễn dịch, nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ cơ thể chống chịu tốt hơn trong giai đoạn bệnh.
Bổ sung điện giải và vitamin
Gà mắc Newcastle thường sốt cao, bỏ ăn và mất nước nhanh.
Kết hợp bổ sung các sản phẩm:
Giúp hỗ trợ cân bằng điện giải, giảm stress và phục hồi thể trạng.
Kiểm soát bệnh kế phát do vi khuẩn
Trong quá trình mắc Newcastle, gà rất dễ nhiễm thêm các bệnh hô hấp hoặc tiêu hóa do vi khuẩn cơ hội.
Tùy tình trạng thực tế của đàn, bác sĩ thú y có thể cân nhắc sử dụng các kháng sinh phù hợp nhằm hỗ trợ kiểm soát các bệnh kế phát.
7. Phòng bệnh Newcastle ở gà
Phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả nhất đối với Newcastle.
Thực hiện chương trình vaccine đầy đủ
Đây là biện pháp quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch.
Cần xây dựng lịch vaccine phù hợp theo từng loại gà và điều kiện chăn nuôi thực tế.
Vệ sinh và sát trùng chuồng trại
Định kỳ vệ sinh môi trường chăn nuôi và sát trùng bằng:
Giúp giảm áp lực mầm bệnh trong khu vực nuôi.
Tăng cường sức đề kháng cho đàn
Trong các giai đoạn thời tiết thay đổi, vận chuyển hoặc sau tiêm vaccine có thể bổ sung:
Giúp hỗ trợ miễn dịch và nâng cao sức khỏe tổng thể của đàn gà.
Kết luận
Newcastle là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, có khả năng lây lan rất nhanh và gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh, áp dụng tốt các biện pháp an toàn sinh học, tiêm phòng vaccine đầy đủ và hỗ trợ miễn dịch kịp thời sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.
📞 Để được tư vấn giải pháp phòng và hỗ trợ xử lý bệnh Newcastle trên gà phù hợp với từng mô hình chăn nuôi, vui lòng liên hệ Mebipha – Hotline 1900 571 287 để được Bác sĩ thú y hỗ trợ nhanh chóng và chính xác.
