Đẻ khó là một trong những sự cố sinh sản thường gặp trên đàn heo nái, đặc biệt ở heo nái đẻ lứa đầu hoặc những nái có thể trạng không phù hợp. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, đẻ khó có thể làm tăng tỷ lệ chết sơ sinh, ảnh hưởng đến sức khỏe heo mẹ và làm giảm hiệu quả sinh sản của trại.
Trong thực tế chăn nuôi, hiện tượng đẻ khó có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như thai quá lớn, thai nằm sai tư thế, tử cung co bóp yếu hoặc nái bị suy kiệt trong quá trình sinh. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và xử lý đúng cách sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho cả heo mẹ và đàn con.
1. Nguyên nhân heo nái đẻ khó
Đẻ khó có thể xảy ra do nguyên nhân từ heo mẹ, thai hoặc các yếu tố quản lý trong quá trình nuôi dưỡng và chăm sóc nái mang thai.
Thai quá lớn hoặc số lượng thai ít
Đây là nguyên nhân khá thường gặp trên các nái có số con ít hoặc thai phát triển quá lớn trong giai đoạn cuối thai kỳ.
Khi kích thước thai lớn hơn bình thường, quá trình đi qua đường sinh dục sẽ khó khăn hơn, làm kéo dài thời gian sinh và tăng nguy cơ kẹt thai.
Thai nằm sai tư thế
Trong điều kiện bình thường, heo con sẽ được đẩy ra ngoài theo tư thế thuận lợi cho quá trình sinh.
Tuy nhiên, một số trường hợp thai có thể:
- Nằm ngược
- Gập đầu
- Gập chân
- Nằm ngang
Những tư thế bất thường này làm cản trở quá trình sinh và dễ gây đẻ khó.
Tử cung co bóp yếu
Ở một số trường hợp, cơn co tử cung yếu hoặc giảm dần trong quá trình sinh khiến thai không được đẩy ra ngoài hiệu quả. Tình trạng này thường gặp ở nái đẻ kéo dài, nái mệt sức hoặc sinh số lượng con lớn.
Khi lực co bóp không đủ mạnh để đẩy thai ra ngoài, quá trình sinh kéo dài và làm tăng nguy cơ sót thai hoặc chết thai.
Đường sinh dục hẹp hoặc bất thường
Nguyên nhân này thường gặp ở heo nái hậu bị hoặc nái đẻ lứa đầu.
Một số trường hợp có thể liên quan đến:
- Khung chậu hẹp
- Âm đạo hoặc cổ tử cung phát triển chưa hoàn thiện
- Dị tật đường sinh dục
Những yếu tố này đều có thể làm cản trở quá trình sinh bình thường.
Nái suy kiệt hoặc chăm sóc chưa phù hợp
Những nái quá gầy hoặc quá béo đều có nguy cơ đẻ khó cao hơn bình thường.
Ngoài ra, các yếu tố như:
- Thiếu vận động
- Khẩu phần mất cân đối
- Thiếu khoáng chất
- Thiếu vitamin
cũng làm ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và khả năng sinh đẻ của heo nái.
2. Dấu hiệu nhận biết heo nái đẻ khó
Trong quá trình sinh, người chăn nuôi cần theo dõi sát để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Một số biểu hiện thường gặp gồm:
- Mang thai dài hơn 116 ngày.
- Nái rặn nhiều nhưng không đẻ được con
- Khoảng cách giữa hai heo con kéo dài bất thường
- Thai ra chậm hoặc ngừng ra hoàn toàn
- Nái mệt mỏi, nằm nhiều
- Thở gấp, kiệt sức
- Âm hộ chảy nhiều dịch hoặc dịch bất thường
Thông thường, khoảng cách giữa các heo con thường không quá dài. Nếu nái ngừng sinh trong thời gian kéo dài và vẫn còn thai trong bụng thì cần kiểm tra để có hướng xử lý phù hợp.
3. Hậu quả của đẻ khó
Đẻ khó không chỉ ảnh hưởng đến một cá thể mà còn tác động trực tiếp đến năng suất sinh sản của cả đàn.
Tăng tỷ lệ chết thai và chết sơ sinh
Khi thời gian sinh kéo dài, thai dễ bị thiếu oxy và suy yếu.
Nhiều trường hợp heo con chết trong quá trình sinh hoặc sinh ra yếu, khó bú sữa đầu và tỷ lệ nuôi sống thấp hơn.
Ảnh hưởng sức khỏe heo mẹ
Quá trình rặn kéo dài khiến nái mất nhiều sức và hồi phục chậm sau sinh.
Nái có thể gặp các vấn đề như:
- Sót nhau
- Sót thai
- Viêm tử cung
- Viêm vú
- Giảm tiết sữa
Giảm hiệu quả sinh sản
Những nái đẻ khó thường có nguy cơ chậm lên giống trở lại hoặc giảm năng suất sinh sản ở các lứa tiếp theo.
Điều này làm tăng chi phí chăn nuôi và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của trang trại.
4. Cách xử lý heo nái đẻ khó
Khi phát hiện nái có dấu hiệu đẻ khó, cần can thiệp sớm nhưng đúng kỹ thuật để hạn chế tổn thương cho cả heo mẹ và thai.
Kiểm tra nguyên nhân trước khi can thiệp
Trước khi sử dụng thuốc hoặc thực hiện bất kỳ biện pháp hỗ trợ nào, cần kiểm tra nguyên nhân gây đẻ khó. Người chăn nuôi cần xác định thai có nằm đúng tư thế hay không, đường sinh dục có bị tắc nghẽn hay không và nái đã vỡ ối hay chưa.
Việc sử dụng thuốc kích thích co bóp tử cung khi thai đang bị kẹt hoặc nằm sai tư thế có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tử cung và gây nguy hiểm cho cả nái lẫn heo con.Trước tiên cần xác định nguyên nhân gây cản trở quá trình sinh.
Biện pháp can thiệp
Cho heo nái uống nước ấm pha chút muối loãng để hỗ trợ heo nái khó đẻ. Hoặc có thể cho những heo con đã sinh trước bú mẹ để kích thích heo nái.
Kiểm tra ngôi thai: đeo găng tay, dùng vaseline để bôi trơn tay, chụm 5 đầu ngón tay lại cho vào âm đạo nhẹ nhàng mở cổ tử cung theo nhịp co bóp của tử cung để kiểm tra ngôi thai.
Sau khi kiểm tra ngôi thai. Có thể gặp một trong các trường hợp sau thì cách can thiệp như sau:
* Đẻ khó do đường đẻ quá khô, do vỡ ối quá sớm:
– Rửa sạch tay bằng xà phòng, đeo găng tay, bôi vaselin.
– Rửa sạch âm hộ lợn nái.
– Dùng vaselin bôi trơn âm đạo lợn, dùng tay lựa chiều kéo từng thai ra ngoài theo nhịp rặn đẻ của lợn mẹ.
* Do lợn mẹ đẻ lâu, do được chăm sóc không tốt dẫn đến sức rặn đẻ quá yếu, hoặc do không có cơn rặn đẻ:
– Kích thích tạo cơn rặn cho lợn nái bằng cách tự nhiên: xoa bầu vú cho lợn nái (2-3 phút), kích thích âm đạo lợn nái. Sau đó chờ lợn nái đẻ.
Trong trường hợp tử cung co bóp yếu, thai không bị kẹt và cổ tử cung đã mở hoàn toàn, có thể sử dụng OXYTOCIN INJ để hỗ trợ tăng cường cơn co tử cung và thúc đẩy quá trình sinh.
* Do hẹp âm môn: Một bộ phận của thai đã lọt khỏi cổ tử cung nằm trong âm đạo, xong cửa âm đạo quá hẹp không đủ cho thai qua. Lúc này nên mở rộng âm môn bằng thủ thuật ngoại khoa sau đó kéo thai ra ngoài.
* Các trường hợp do tư thế, chiều hướng của thai không bình thường như thai ngang, thai ngược, gập chân, gập đầu, … ta phải điều chỉnh xoay thai trở về vị trí bình thường rồi kéo thai ra.
* Những trường hợp thai quá to: xem xét tình hình bào thai, có thể can thiệp bằng tay để lôi thai ra ngoài hoặc mổ đẻ để lấy thai trong trường hợp cần thiết để cứu cả lợn mẹ và lợn con.
Hỗ trợ phục hồi thể trạng
Nái đẻ kéo dài thường bị suy nhược và tiêu hao nhiều năng lượng.
Nên bổ sung:
- METOSAL 10% VIP với liều 1ml/15kg TT trong 2-3 ngày.
Giúp hỗ trợ phục hồi thể trạng, giảm stress và nâng cao sức khỏe sau sinh.
Hỗ trợ giảm viêm, giảm đau sau can thiệp
Đối với các trường hợp phải can thiệp kéo thai hoặc thao tác trong đường sinh dục, nái có thể bị đau và viêm sau sinh.
Có thể tham khảo:
Giúp hỗ trợ giảm viêm, giảm đau và cải thiện trạng thái của heo nái sau sinh.
Hạn chế nguy cơ viêm nhiễm kế phát
Sau đẻ khó, nguy cơ viêm tử cung và nhiễm trùng đường sinh dục thường tăng cao hơn bình thường.
Có thể cân nhắc sử dụng kháng sinh phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ thú y như:
nhằm hỗ trợ hạn chế nguy cơ viêm nhiễm sau sinh.
5. Phòng ngừa đẻ khó trên heo nái
Phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả hơn so với xử lý khi sự cố đã xảy ra.
Người chăn nuôi nên:
Quản lý thể trạng nái mang thai hợp lý
Duy trì thể trạng phù hợp giúp giảm nguy cơ đẻ khó.
Cần tránh:
- Nái quá gầy
- Nái quá béo
Đồng thời xây dựng khẩu phần phù hợp theo từng giai đoạn mang thai.
Bổ sung khoáng và vitamin đầy đủ
Trong giai đoạn cuối thai kỳ, nhu cầu khoáng chất của nái tăng cao.
Có thể tham khảo bổ sung:
Giúp hỗ trợ sức khỏe sinh sản và chuẩn bị tốt cho quá trình sinh.
Theo dõi sát thời điểm đẻ
Cần bố trí người theo dõi khi nái chuẩn bị sinh để phát hiện sớm các trường hợp bất thường và có biện pháp xử lý kịp thời.
Kết luận
Đẻ khó là hiện tượng sinh sản có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe heo nái và tỷ lệ sống của đàn con nếu không được phát hiện sớm. Việc xác định đúng nguyên nhân, can thiệp đúng thời điểm và hỗ trợ phục hồi phù hợp sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả sinh sản của đàn nái.
📞 Để được tư vấn giải pháp chăm sóc và hỗ trợ sinh sản cho heo nái phù hợp với từng mô hình chăn nuôi, vui lòng liên hệ Mebipha – Hotline 1900 571 287 để được Bác sĩ thú y hỗ trợ nhanh chóng và chính xác.
